Spadki

Nasza kancelaria zajmuje się prowadzeniem spraw o stwierdzenie nabycia spadku, o zachowek i o dział spadku. Naszą specjalnością są porady prawne dotyczące ogólnie pojętych zagadnień spadkowych oraz analiza skomplikowanych kwestii związanych z dziedziczeniem. Ważnym aspektem naszych działań jest również udzielanie pomocy w dziedzinie sporządzania testamentów oraz doradztwo we wszelkich potencjalnych kwestiach związanych z konsekwencjami wynikającymi z planowanych decyzji spadkowych. Nasza kancelaria prowadzi również wszelkie procesy dotyczące prawno-cywilnych sporów dotyczących dziedziczenia.

Testament

Testament jest ostatnią wolą spadkodawcy – osoby zmarłej, którego wola nabiera mocy prawnej z chwilą jego śmierci. Testament jest indywidualnym i osobistym rozporządzeniem majątkiem własnym. Celem testamentu jest zmiana zasad kolejności dziedziczenia wynikającego z ustawy, daje możliwość powołania do spadku osób obcych, które nie dziedziczą z ustawy. Testament musi być spisany własnoręcznie, opatrzony datą i podpisany. Może być także spisany u notariusza, jak również w szczególnych przypadkach wypowiedziany ustnie w obecności świadków. Każdy z nich jest tak samo ważny, jednak testament spisany w obecności notariusza daje wysokie prawdopodobieństwo jego ważności wobec braku podstaw do jego kwestionowania oraz jest trudny do obalenia w sądzie. Testament może być w każdej chwili odwołany w całości lub w części. Testamentu nie można napisać, zmienić lub odwołać przez przedstawiciela.

Zachowek

Zachowek to prawo, a nie obowiązek, którego można dochodzić od spadkobierców w określonym czasie od chwili śmieci spadkodawcy. Zapewnia osobom wskazanym w ustawie korzyści pieniężne ze spadku. Korzyść ta stanowi równowartość części udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu, gdyby dziedziczył z ustawy. Osobie niewskazanej w testamencie, a mającej prawo do spadku z mocy ustawy, przysługuje więc roszczenie o zachowek względem wyznaczonych przez spadkodawcę osób – spadkobierców. Uprawniony do zachowku otrzymuje pieniężną rekompensatę, natomiast nie staje się już spadkobiercą, np. nie odpowiada za długi spadkowe.

Powództwo z tytułu zachowku wytacza się wyłącznie przed sądem ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sądem miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Zachowek jest płatny na wezwanie uprawnionego najczęściej w formie rozliczenia pieniężnego. Dochodzenie roszczeń z tytułu zachowku przedawnia się z upływem lat trzech lub pięciu od daty ogłoszenia testamentu.

Komu przysługuje prawo do zachowku

Uprawnionymi do zachowku są osoby powołane do spadku z ustawy: dzieci, wnuki, małżonek i rodzice spadkodawcy. Tym osobom przysługuje prawo żądania od osób powołanych w testamencie do spadku sumy pieniężnej stanowiącej równowartość należnego im zachowku. Rodzice są uprawnieni do zachowku jedynie w sytuacji, gdy spadkodawca nie miał dzieci, a wnuki – tylko w przypadku, gdy dzieci spadkodawcy nie żyją.

Komu nie przysługuje prawo do zachowku

Nie mają prawa do żądania zachowku:

  • małżonek, gdy spadkodawca wystąpił o rozwód z winy tego małżonka,
  • osoba, która na mocy umowy zrzekła się dziedziczenia,
  • osoba, która odrzuciła spadek czyli nie chciała dziedziczyć i dostać spadku,
  • osoba, która została uznana za niegodną,
  • osoba, która została wydziedziczona.

Spadkodawca może wydziedziczyć swoje dzieci, małżonka i rodziców tylko w testamencie. Wydziedziczenie musi wynikać z treści testamentu. Przyczyny wydziedziczenia spadkobiercy są następujące:

  • postępował w sposób sprzeciwiający się woli spadkodawcy,
  • dopuścił się przestępstwa przeciwko spadkodawcy lub bliskich mu osób,
  • nie dopełniał względem niego obowiązków rodzinnych.

Wydziedziczenie nie nastąpi, gdy spadkodawca przebaczy osobie uprawnionej do zachowku.

Obliczanie zachowku

Obliczenie zachowku to ustalenie wysokości sumy pieniężnej, jakiej osoba uprawniona do zachowku może domagać się od spadkobiercy wymienionego w testamencie. Wysokość zachowku wynosi połowę sumy, jaka by przysługiwała danej osobie, gdyby miało miejsce dziedziczenie ustawowe. W przypadku osób małoletnich i stale niezdolnych do pracy wysokość zachowku zwiększa się do 2/3 udziału. Zachowek przysługuje zawsze w postaci pieniężnej.

Do zachowku dolicza się darowiznę uczynioną przez spadkodawcę na rzecz osoby uprawnionej do zachowku. Darowizna podlega doliczeniu niezależnie od tego, czy nadal znajduje się u osoby uprawnionej, czy też uległa zużyciu bądź zniszczeniu. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest wnuk spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek także darowiznę dokonaną na rzecz jego rodzica, czyli dziecka spadkodawcy.

Do zachowku nie dolicza się:

  • drobnych darowizn dokonanych przed więcej niż 10 laty, licząc wstecz od otwarcia spadku,
  • darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami bądź uprawnionymi do zachowku,
  • darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, gdy nie miał dzieci, chyba że darowizna została dokonana na mniej niż 300 dni przed urodzeniem się dziecka,
  • przy ustalaniu zachowku dla małżonka darowizn dokonanych przed zawarciem małżeństwa.

Dział spadku

Pierwszy etap spadkobrania to stwierdzenie kto dziedziczy i w jakiej części. Drugi etap to dział spadku czyli faktyczne podzielenie masy spadkowej między uprawnionych spadkobierców. Jeżeli do schedy spadkowej należy nieruchomość dokonanie działu spadku następuje w formie ugody sądowej lub notarialnej W ramach działu spadku dokonuje się ustalenia wartości całej masy spadkowej, miedzy innymi zaliczając otrzymane darowizny.

Celem działu spadku jest definitywny podział i rozliczenie masy spadkowej między spadkobiercami, określenie podziału miedzy uprawnionymi spadkobiercami, np. ustalenie zasad spłat, ustalenie warunków zniesienia współwłasności. Jest to najtrudniejszy i dość konfliktowy moment fizycznego podziału masy spadkowej, która wymaga wiedzy prawnej i podatkowej, aby sposób podziału miedzy spadkobiercami nie był krzywdzący i zgodny z ustawą i wolą spadkodawcy.

Często po jednym spadkobiercy dziedziczy kilka osób. Zgodnie z przepisami, jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, co do wspólności majątku spadkowego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Oznacza to, że kilku spadkobierców staje się współspadkobiercami. Istnieje między nimi wspólność ustawowa. Wspólność taka nie ma charakteru całkowitego, bowiem istnieje do momentu działu spadku.

Współspadkobiercy nie muszą dokonywać działu spadku. Ustawa nie nakłada na nich takiego obowiązku.

Dział spadku polega na tym, że wraz z zakończeniem trwania wspólności określa się wielkość sched spadkobierców. W tym celu określa się wartość całego majątku. Dział spadku może być dokonany w drodze umowy lub w drodze postępowania przed sądem.

Umowa o dział spadku

Dział spadku w drodze umowy możliwy jest jedynie, gdy istnieje zgodna wola współspadkobierców. W razie jej braku dokonuje go sąd. Zgoda musi istnieć nie tylko co do dokonania samego działu, ale także do tego, w jaki sposób ma być dokonany. Stronami umowy będą wszyscy współspadkobiercy. Zdarzyć się może, że stroną będzie inna osoba, np. kiedy spadkobierca zbył przypadający na niego udział. Sama forma umowy uzależniona jest w dużej mierze od faktu, co wchodzi w skład spadku. Jeżeli będzie to nieruchomość, wymagana będzie forma aktu notarialnego. Jeśli natomiast będzie to przedsiębiorstwo, umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym.

Sądowy dział spadku

Celem postępowania działowego jest przede wszystkim dokonanie podziału fizycznego majątku spadkowego, czyli określenie sched spadkowych poszczególnych spadkobierców. Zasadniczo sąd dąży do ugodowego dokonania podziału spadku. Współspadkobiercy powinni podać sądowi swój wiek, zawód, stan rodzinny, dane dotyczące zarobków i majątku, wyjaśnić w jaki sposób korzystali ze spadku dotychczas oraz podać inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie co każdy ze współspadkobierców ma otrzymać ze spadku.

Działem powinien być objęty cały majątek spadkowy i tylko z ważnych powodów może on zostać ograniczony do części spadku. Takim ważnym powodem może być wątpliwość, czy wszystkie przedmioty wchodzące w skład spadku stanowiły własność spadkodawcy.

Jeżeli wystąpią jakieś późniejsze wydarzenia po dokonaniu działu, które mogą mieć wpływ na jego zmianę, istnieje możliwość wznowienia postępowania sądowego. Zainteresowany może też żądać ustalenia, że podział był bezskuteczny. Przykładem takiej sytuacji może być późniejsze odnalezienie testamentu, który radykalnie zmienia sytuacje poszczególnych spadkobierców.

Dla ustalenia składu majątku spadkowego zasadnicze znaczenie ma chwila otwarcia spadku czyli śmierć spadkodawcy. Bazą ustalenia działu spadku jest spis inwentarza, jeżeli został on sporządzony, a ponadto oświadczenia złożone przez spadkobierców oraz przedstawione przez nich dowody. Przy ocenie wartości majątku spadkowego miarodajny jest moment przeprowadzenia działu. Podstawą ustalenia wartości poszczególnych składników spadku są ceny rynkowe z chwili dokonywania podziału.

Skutki działu spadku

Dział spadku powoduje skutki prawne i faktyczne. Skutki prawne polegają przede wszystkim na tym, że do majątków osobistych poszczególnych spadkobierców wchodzą przyznane im prawa majątkowe. Zmienia się także odpowiedzialność za długi spadkowe. Od chwili działu spadku każdy z dotychczasowych współspadkobierców odpowiada za długi samodzielne, w stosunku do wielkości przysługującego mu udziału. Skutki faktyczne polegają na tym, że majątek objęty dotychczas wspólnością, przestaje istnieć jako całość.

Koszty związane z działem spadku

Możecie Państwo dokonać działu spadku u notariusza, działu umownego w formie aktu notarialnego (koszty według taryfy notarialnej). W przypadku braku zgody między spadkobiercami należy wystąpić na drogę postępowania sądowego (opłata od wniosku wynosi 1000 zł, a jeśli w skład masy spadkowej wchodzi nieruchomość – 2000 zł).

Darowizna

Darowizna to pieniądze lub rzeczy, które należą do nas i które przekazujemy komuś innemu, nie chcąc nic w zamian. Darowizna to forma umowy, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swego majątku. O darowiźnie mówimy wtedy, kiedy dzielimy się swoją własnością, czyli przekazujemy pieniądze z własnej kieszeni lub sprzęty, które należą wyłącznie tylko do nas.

Stopień pokrewieństwa

Darowizna podlega opodatkowaniu. Podatek płaci osoba obdarowana, chyba że przepisy zwalniają ją z tego obowiązku. Podatek zależy bowiem od tego, do której grupy podatkowej należą darczyńca i obdarowany. Według stopnia pokrewieństwa ustalono 3 grupy podatkowe. Im dalsze pokrewieństwo, tym wyższy podatek. Darowizna dla najbliższych osób zaliczonych do I grupy zwolniona jest z podatku. By osoby te uniknęły podatku, muszą zgłosić darowiznę do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od daty zawarcia umowy (umowę notarialną zgłasza notariusz). Jest to bardzo ważne ponieważ wówczas jesteśmy zwolnieni od płacenia podatku od spadku i darowizn. Wartość darowizny w takim przypadku nie ma znaczenia, ponieważ nie będziemy płacić ani złotówki podatku.

Podatki od spadków i darowizn

Grupa I

  • małżonek (obecny, nie były)
  • zstępni (np. syn, córka, wnuki, prawnuki)
  • wstępni (np. matka, ojciec, dziadkowie)
  • rodzeństwo
  • pasierb
  • ojczym
  • macocha
  • teściowie
  • zięć
  • synowa

Grupa II

  • zstępni rodzeństwa (np. siostrzeniec, bratanek)
  • rodzeństwo rodziców (np. wuj, ciotka)
  • zstępni i małżonkowie pasierbów
  • małżonkowie rodzeństwa (np. mąż siostry)
  • rodzeństwo małżonków (np. brat żony – szwagier)
  • małżonków rodzeństwa małżonków (np. mąż siostry męża)
  • małżonków innych zstępnych (np. żona wnuka)

Kwoty wolne od opodatkowania

Dla każdej grupy podatkowej są ustalone kwoty darowizn, których nie trzeba zgłaszać do urzędu skarbowego, bo są wolne od podatku. Wynoszą one:

  • 9 637 zł dla osób z I grupy podatkowej;
  • 7 276 zł dla osób z II grupy podatkowej;
  • 4 902 zł dla osób z III grupy podatkowej.

Z takiego zwolnienia z podatku od powyższych kwot można skorzystać raz na 5 lat (dotyczy to każdej grupy podatkowej). Przy obliczaniu podatku zlicza się wartość wszystkich darowizn z ostatnich 5 lat.

Jeśli darowizny pieniężne od najbliższych mają być zwolnione z podatku, pieniądze powinny zostać przelane na konto bankowe obdarowanego. Mogą być również przekazane za pośrednictwem poczty. W obu wypadkach przelewy powinny być dokładnie opisane, że jest to darowizna i kto komu przekazuje darowiznę. Darowizna w innej formie nie będzie zwolniona z podatku. Urząd Skarbowy chce mieć jasno i precyzyjnie udokumentowane kto, komu, kiedy i jaką kwotę podarował.

Zgłoszenie przez notariusza

Notariusz ma obowiązek zgłosić darowiznę do Urzędu Skarbowego, jeśli umowa została zawarta w formie aktu notarialnego.

Notariusz pobierze od niej podatek, który powinien zapłacić obdarowany i przekaże go następnie do Urzędu Skarbowego. Wymagane jest również osobiste zgłoszenie darowizny na odpowiednim druku przez obdarowanego do Urzędu Skarbowego jeśli została spisana zwykła umowa pisemna. Darowiznę trzeba zgłosić w terminie 6 miesięcy od podpisania umowy lub dokonania darowizny, np. od daty przelania pieniędzy na jego konto przez darczyńcę. Urząd Skarbowy przygotował odpowiednie druki do wypełnienie przez darczyńcę i obdarowanego niezależnie, do której grupy podatkowej należy. Zeznanie podatkowe składa również osoba obdarowana zwolniona z podatku od darowizny, dotyczy to I grupy podatkowej. W tym druku trzeba opisać otrzymaną darowiznę np. jeśli jest to samochód – podać markę, rok produkcji, numer rejestracyjny. Należy podać też dane darczyńcy, włącznie z jego numerem PESEL i NIP.

Odwołanie darowizny

Odwołanie możliwe jest również w przypadku dopuszczenia się przez obdarowanego w stosunku do darczyńcy rażącej niewdzięczności. W takiej sytuacji należy uwzględnić okoliczności konkretnego stanu faktycznego. Niewdzięczne będzie każde zachowanie obdarowanego, niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę, przy czym musi zostać uznane za „rażąco niewdzięczne”, musi cechować je znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej. Przez rażącą niewdzięczność należy rozumieć takie zachowanie obdarowanego (działanie, jak i zaniechanie), które narusza powszechnie panujące w społeczeństwie normy moralne czy obyczajowe. Darczyńca ma prawo rażąca niewdzięczność wybaczyć.

Darczyńca może odwołać też darowiznę jeszcze nie wykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.